|
دوو هفتهنامهیهکی سیاسی گشتییه کۆمهڵه دهری دهکات |
|||||||
|
|||||||
|
دهسهڵات و تووندوتیژی ئا؛ كهژاڵ درهخشانی یهكیك لهدیارده كۆمهڵایهتی و مرۆڤایهتییهكان كه زۆر كاریگهره لهژیانی ههموومان و زۆر رۆانگهو بیرمهندی بهخۆوه خهریك كردووهو باس و گفتۆگۆی لهسهر كراوه، تووندوتیژیه كه بهدرێژایی مێژوو مرۆڤ ههمیشه لهگهڵ خۆی كێشی كردووه. تا ئێستا زۆر لهسهر ئهم دیاردهیه نووسراوه و بابهت وروژێنراوه، بهڵام بهداخهوهو وهك واقیعێكی زاڵ وچهسپیوو ونهگۆڕ ههرماوهتهوهو چارهسهرێكی گونجاوی بۆ نهكراوه. تووندوتیژی، كردهوهیهكی جیهانییه كه بهپێی تایبهتمهندیهكانی تاكهكهسی وكۆمهڵایهتی و بهشێوهی جۆراوجۆر خۆی نیشان دهدات و درزی كردۆته نێو ههموو بوارهكان بهگشتی و ههموو چین و توێژهكانی گرتۆتهو بووه بههۆی لهدهست دانی مافی تاكهكهسی وههروهها بهها مرۆییهكان و لهمپهرێكه لهسهر رێگای جیهانێكی ئهمن وئهمان. لهم نێوهدا كۆمهڵگاو یاساش به بێدهنگه بوونی خۆیان به دووباره بوونهوهو بهردهوام بوونی یارمهتی دهگهیهنن. بێ گومان بهستێن گهڵیكی وهك، داب و نهریت، ئابووری، سیاسی وئایین، رهنگدانهوهیان دهبێت لهسهر ئهم دیاردهیه. ههر بۆیه لهكۆمهڵگا رۆژههڵاتی و دواكهوتووهكاندا ئهم دیاردهیه به تهواوهتی ریشهی داكووتاوهو بووه به بهشێك له ژیان و تهنانهت به یاساش دهرهاتووه. ئهوهی كه لێرهدا زۆر گرنگه كه لهسهری بدوێین و شتێكی غهریب و نامۆ نییهو به زهقی دهبیندرێت، تووندوتیژیه دژ بهژنان كه مێتودو كردهوهیهكی نائهخلاقیهو وهك قهیرانێكی زهبهلاح رۆژ بهرۆژ پهرهدهستێنێت وئاسهوارێكی یهكجار خراپ لهسهر لهش و رهوانی ژنان بهدیاری دههێنێت وكاریگهری نێگهتیفیشی لهسهر كۆمهڵگا بهجی هێشتووه و دهتوانیین بڵێین وهك چهمكێك بۆ دهسهڵاتی پیاوانهیه. ههر لهبنهماڵهوه بگره تا قوتابخانه، شهقام، دوكان وبازار سات بهساتی ژیانی ژنان دهخاته مهترسییهوهو كهش و ههوایهك دهخوڵقێت كه بهردهوام دڵهڕاوكێ و ترس سێبهر دهكێشێت بهسهر ژیانیاندا. ئهمه خۆی زۆر خهساری كۆمهڵایهتی وهك، خۆكوژی، خوسوتاندن و ههڵاتن لهماڵی لێدهكهوێتهوه. زۆرترین ئاماری تووندوتیژی تایبهته بهبنهماڵه كه بهبیانووی جۆراوجۆر وهك بهرێوهنهبردنی بهها پیرۆزهكان و ئایین كه بێگومان دهستكردی دهستی پیاوانه وداب ونهریتی سوننهتی كۆمهڵگا له لایهن ژنهوه و ههروهها به بیانووی پاراستنی نامۆس ئهنجام دهگرێت و بهگشتی، به رهسمیت نهناسینی مافی ژن وهك ئینسانێكه. جێگای داخه كه ئهم كردوهیه له نێوان نهتهوه بندهستهكانی ئێران به شێوهیهكی زهقتر بهرچاوو دهكهوێت و ئهمهخۆی بیرتهسكی تاكهكانی ئهو كۆمهڵگایانه نیشان دهدات كه بهردهوام حكومهتی كۆماری ئیسلامی دهمارگرژانه به نهڕخساندنی دهرفهتی گونجاو بۆ چوونه سهرهوهی ئاستی وشیاری، كۆمهڵایهتی و فهرههنگی و دروست كردنی زۆر لهمپهر لهسهر رێگای كۆمهڵگایهكی ئازاد و دێمۆكرات، ئهم دیاردهیه وهك رهوتێكی ئاسایی بهردهوام دووباره دهبێتهوه. ئهوهی لێرهدا پێویسته باسی لێوه بكرێت، دهسهڵاته كه یهك لهگرنگترین، ئهو فاكتانهیه كه وهك فاكتهرێكی دانهبڕاو لهكۆی فاكته بهرههمهێنهرهكانی دیكه، لهبهرههمهێنانی تووندوتیژی بهگشتی و دژ بهژنان بهتایبهتی دهور دهگێڕێت كه بهشێوهی جیاوازو لهسیستهمه جۆراوجۆرهكاندا رهنگدانهوهی لهشوێن خۆی بهجێ دههێڵێ و رێژهی تاوان و پێشێلكردنی تهنانهت نۆرمه ئاساییهكانیشی بردووهته سهرهوه. بهدرێژایی مێژوو دهسهڵات بهواتای حاكمییهتی سیاسی بووهو چینی حاكم خاوهنداری بوون، وئهم چینهش رێژهیهكی كهمیان له كۆمهڵگا پێكهێناوهو لهم نێوهدا بهگشتی حكومهت نهتهنیا نوێنهری ئهم چینه حاكمه بووه بهڵكوو نوێنهری رهگهزی حاكم واتا پیاوان بهسهر كۆمهڵگاشدا بووهو جێی داخه كهتا ئێستا له مێژوودا مهجالێكی وهها نهرهخساوه كه دهسهڵاتێكی پێكهاتوو له ههر دوو رهگهزی نێر و مێ و دێمۆكرات پێك بێت. كه وایه خاوهن دهسهڵات كه پیاوانن، رۆڵی سهرهكی دهگێڕن له میكانیزمی بهڕێوهبردنی كۆمهڵگا و دابهش كردنی دهسهڵاتدا. بێگومان ئهمه خۆی دهگوێزرێتهوه بۆ ههموو بوارهكانی ژیان به گشتی و قۆرخ كردنی دهسهڵات له لایهن پیاوهوه كه دهتوانێ بێ رهحمانه سنوورێك نهناسێت و پهل دههاوێژێت بهسهر ژیانی ژناندا. له وڵاتێكی وهك ئێرانی ژێر دهسهڵاتی كۆماری ئیسلامیدا، دهسهڵاتی له رادهبهدهری پیاوان، بووه به هۆی ئهوهی كه یاساش سهقهت و پیاوانه بێت، پێكهاتهی كۆمهڵگاش لهسهر بنهمای نابهرابهری جنسی و چینایهتی بنیات نراوه. له كۆماری ئیسلامیدا به هۆی فهرههنگی كۆن و سوواوی سهده ناوهراستییهكان و داب ونهریتی پیرۆزكراو كه خهڵك ملكهچی دهبن و بهرههمی ئایینی تووندی ئیسلامییه، پهراوێز خستی ژنان له لایهن بهشێكی بهرچاو له دانیشتوانی كۆمهڵگاوه بۆته راستییهكی تاڵ، ئهمه تایبهتمهندی وڵاتێكی دیكتاتۆر لێدراوه. ههروها كه ئاماژهمان پێدا له كۆمهڵاگای ئێراندا دهسهڵات پیاوانهیهو ههموو قوژبنێكی گرتووهتهوهو تووندوتیژی بنهماڵهش، زایهڵهی ئهو نابهرابهرییهیه له دابهش كردنی دهسهڵاتدا. لهكۆمهڵگای پیاومهزنی(پاتریاركی)، پیاو سێمبۆلی زوڵم و زۆره له بنهماڵهدا و دهسهڵاتی بهدهستهوهیهوه. ئهم نابهرابهریه له دهسهڵات دا تووندو تیژی لێ كهوتووهتهوه. دهسهڵاتی پیاوان له بنهماڵهدا، زهختی زۆرو چاودێری سونهتی(ترادیسۆنی) ژیانی ژنانی بهرهو ئاراستهیهكی مهترسیدار پاڵ پێوه دهنێت و دهرفهتی ئهوهی نابێت به شێوهی مرۆڤێكی تهواو، ههست به بوونی خۆی بكات وئهمهش رێگره له سهر گهشهی ژنان و ئاستی وشیارییان و وهكوو مرۆڤێكی لاواز له بهرابهر تووندوتیژی پیاواندا بێدهنگی ههڵدهبژێرێت. باوك و برا و هاوسهر بێ ترس له سزادان و یاساو كۆمهڵگا، ناعهداڵهتییهك كه له ساختاری كۆمهلگادا ههیه له نێو خێزانیش به كردهوه دهری دههێنن و به شێوهیهكی وحشیانه، لێدان، ئهشكهنجهو سووكایهتی پێكردن ئاراستهی ژنان دهكرێت كه لهكۆتاییدا دهبێت به هۆی ترسو بێتوانایی رۆحی و رهوانی و لهدهست دانی باوهر به خۆبوون و بیركردنهوه له خۆكوژی. تووندوتیژی به شێوهی سیستماتیك پهیوهندی ههیه به دهسهڵاتهوه كه قۆرخكراوی پیاوانه و بهدرێژایی سی ساڵ دهسهڵاتی كۆماری ئیسلامی بهم سیستهمه كار كراوه، بۆیه جێی سهرسوورمان نییه كه ژنانێكی زۆر بوونهته قوربانی. ئهگهر چی ئهم دیارده كوشهنده و دیارده هاوشێوهكانی، زهبرێكی قورسی له كۆمهڵگای ئیران داوهو رژیمی ئیسلامی له رێگای پهرهپێدانی و زهخت و گوشار و سهركوت بۆ بهرێوهبردنی سیاسهته دژه مرۆییهكانی خۆی ههوڵی بێوچانی داوهو به درۆ و فریوكاری پروپاگهندهی بۆ سیاستهكانی كردووه، بهڵام ئهمرۆژه دهبینن و دهبیستین كه نهتهنیا نهگهیشتوونهته ئامانج، بهڵكوو سهرهڕای لهسێداره دان و زیندان و لێدان، لهگهڵ نهفرهت و قینی جهماوهری وهزاڵه هاتووی ئێران بهگشتی و ژنان به تایبهتی بهرهوروو بوهتهوه. ئێستاكه بزوتنهوهی ژنان له دوای تێپهڕكردنی دهورانێكی پر لهئازارو مهینهت، شێلگیرانهو ئاشكرا دهنگی ههڵبڕیوهو بههێز و بهتین هاتوونهته مهیدان و ههڵگری پۆتانسیهلێكی بههێزه دژبه سیاسهتی دژه ژن و شهوهزنگی ئایینی كوماری ئیسلامی. بۆنموونه له ئاخێزه جهماوهرییهكهی ههنووكهی ئێراندا شاهێدی ئهوه بووین كه ژنان چلۆن به تین و تهوژم و سهربهرزانه، شان به شانی پیاوان سهرهرای ههورازو نشێو، تهنانهت بوێرانهتر هاتوونهته مهیدان. كه دهلێین بوێرانهتر مهبهست ئهوهیه كه سهلماندیان راست نییه كه دهلێن شۆرش پیاوانهیه و ژنان وهك هێزێكی پاشكۆی شۆرشن وههروهها له ئهگهری بهند كردن و زیندانی كردندا، به شێوهی وهحشیانهتر رووبهرووی ئهشكنجه و ئازار دهبنهوه ومهترسی زیاتر له سهر رێگایاندایه. ههرچهند بهردهوام له پێش شۆرشهكاندا ژنان رۆڵێكی كارا و ئهكتیفیان گێڕاوهو و وهك ئامێرێك بۆ سهرخستنی شۆرشهكه كهڵكیان لێوهرگیراوه، به هیوای ئهوهی كه له دوای شۆرش مافهكانیان دابین دهكرێت و چیتر له بیرناكرێن، بهڵام به داخهوه له دوای سهركهوتنی شۆرش پهراوێز خراون. بۆ نموونه له نارهزایهتییهكانی شۆرشی ساڵی57 به دژی حكوومهتی پاشایهتی ژنان وهك ئامرازێك بهكارهێنران، پۆششی ئیسلامی كه زهمهنێك تهنیا بۆ یهكگرتوویی خهباتهكه ناوی لێ دهبرا دواتر بوو به بههانهیك به دهستی دهسهڵاتدارانی ملهۆرو سهرهرۆ بۆ كپ كردنی ههر جۆره دهنگ ههلبڕینێك و حیجابی زۆره ملی سهپێنرا بهسهر ژنانی ئێرانداو ئهو ئازادیه كه پێشتر ژنان لهپۆششی خویاندا ههیانبوو لێیان زهوت كرا. لهم قۆناغهی ئێستادا ئاسۆی ئاڵوگۆڕهكان و رووداوهكان باس لهوهدهكهن كه چیتر قۆناغی بێدهسهڵاتی و لاوازی روو له تێپهڕینه و ژنان به تێگهیشتنی قووڵترو روانینی وردترو بابهتیانهتر لهرووداوهكان دهڕوانن و ئیتر نابنه ئامێرێك لهم پانتایهدا، بهڵكوو دژی ههر جۆره ناعهدالهتییهك و تووندوتیژیهك دژ به ههر تاكێكی كۆمهڵگا بهگشتی و ژنان بهتایبهتی دهوهستنهوهوه بههێزتر له رابردوو له سهنگهری ئهم خهباته ههنگاوی قایمتر ههڵدهگرن.
|
|||||||