|
دوو هفتهنامهیهکی سیاسی گشتییه کۆمهڵه دهری دهکات |
|||||||
|
|||||||
|
حیجابی ئیسلامی ئایدۆلۆژیه نهك پۆشش(2) شكوه میرزادهگی و: رێبوار ئهحمهدی یهكهمین وڵاتی رۆژههڵاتی ناوهڕاست له بهرهنگاربوونهوه لهگهڵ حیجابی ئیسلامیدا: له وڵاتی توركییه سهرههڵدانی شهپۆلی بهرینی حیجاب پۆشانی ئیسلامی-سیاسی كاریگهری قورستری ههبوو. لهبهر ئهوهی كه سێكۆلار بوون و به شێوهی سێكۆلار ژیان كردن هێشتا له فهرههنگی گشتی خهڵكی ئهم وڵاته به رادهی وڵاتانی رۆژئاوایی پهرهی نهسهندبوو و دزهی نهكردبووه سوچ و قوژبنی ئهو كۆمهڵگایهوه، له ههمانكاتدا پاش سهركهوتنی ئینقلابی ئیسلامی ئێران، ئهم وڵاته لهگهڵ پڕوپاگهندهی چڕوپڕی حكوومهتی ئیسلامی بهرهوڕوو بوهوه، به جۆرێك كه ساڵانه چهندین میلیارد پاره بۆ پڕوپاگهندهی ئیسلامی به تایبهت پڕوپاگهندهی پهیوهندیدار به حیجابی ئیسلامی تهرخان و بۆ ئهو وڵاته ههنارده دهكرا. ئهم پرسه رۆژ لهگهڵ رۆژ زهقتر دهبوهوه، تا ئهو جێگایهی كه دڵسۆزان و لایهنگرانی كۆمهڵگای تورك، به تایبهت ئهوانهی كه ههستیان به مهترسی لهناوچوونی ناوهرۆكی سێكۆلار بوونی وڵاتهكهیان تووشی گرفت ببێت یان له ناوبچێت. ساڵی 1980ی زاینی رهشنووسێكیان پێشكهش به مهجلیسی ئهو وڵاته كرد كه تێیدا، كهڵك وهرگرتن له له حیجابی ئیسلامی له ئیداره و زانستگاكان به پێی ناوهرۆكی ئهو رهشنووسه قهدهغه دهكرا. ههر لهم ساڵهدا ئهرتهشی توركیه كه به پێی یاسای بنهڕهتی ئهو وڵاته یهكێك له ئهركهكانی پاراستنی ناوهرۆك و ماهییهتی سێكۆلار بوونی وڵاتی توركیهیه، وێڕای له بهرچاوگرتنی پهرهسهندنی تیرۆریزمی خیابانی و قهیرانی ههڵبژاردنی پارلمانی، كودهتایهكی پێك هێنا كه بهو بۆنهیهوه ئاڵوگۆڕ له یاسای بنهڕهتی وڵاتی توركیه هاته ئاراوه. له یاسای قهدغهكردنی حیجابدا هاتبوو كه سهرپۆشی گهورهی سوننهتی كه له»ژنانی هۆگری حیجابی ئیسلامی له دهورهی عوسمانییهكانهوه تا ئهو دهورهیه كهڵكیان لێ وهردهگرت» بهرگری ناكرێت بهڵام، لهگهڵ حیجابی سیاسی ئیسلامی»ئهو جۆرهی كه كۆماری ئیسلامی پڕوپاگهندهی بۆ كردبوو» دژایهتی دهكرێت و بهو جۆره حیجابهوه كهس بۆی نییه بچێته ئیدارهو رێكخراوه فێركارییهكان. بهڵام له مانگی فێڤرییهی ساڵی 2006ی زاینیدا، حیزبی دهسهڵاتدار»عدالت و توسعه» كه زۆربهی رێبهرانیان مهزههبی بوون و زۆربهی سكۆكانی پارلمانی توركیهیان له به دهستهوه بوو، یاسایهكی به پشتیوانی چهند حیزبی دیكه پهسهند كرد كه به پێی ئهو یاسایه ئیزن به كچانی خوێندكار دهدرا كه به حیجابی ئیسلامییهوه بچنه نێو زانستگاكان. ئهم یاسایه ناڕهزایهتی توندی لایهنگرانی جیایی دین له سیاسهت به تایبهت: بهرپرسانی بهشێك له زانستگاكان و نیزامیانی بهدواوه بوو و له راستیدا دهستیان دایه بهرهنگار بوونهوهیهكی جیدی دژ به حیزبی دهسهڵاتدار. نهیارانی چاكسازی حیجاب، ناڕهزایهتی و شكایهتی خۆیان برده لای دادگای یاسای بنهڕهتی توركیه، به مهبهستی رهدكردنهوهی ئازادكردنی حیجاب له زانستگاكان ئهوپهڕی ههوڵی خۆیان خسته گهڕو له ئاكامدا ئهم دادگایه رای وابوو كه مهجلیس به دهنگی ئهرێنی خۆی بهم چاكسازییه، ئهسڵی جیایی دین له سیاسهت، كه وهك خاڵێكی گرینگ له له یاسای بنهڕهتی ئهم وڵاته ئهژمار دهكرێت به بوونی وهها سیستمێك پێشێل كراوه. دادستانی گشتی توركیهش، به دانی رهشنووسێكی جیا دژ به پارتی داد و گهشه به دادگای یاسای بنهڕهتی، چالاكی ئهم پارتهی به دژی یاسای بنهڕهتی ناو لێبردو خوازیاری لهناوبردنی ئهم پارتهو و قهدهغهكردنی چالاكی ئهندامانی سهرهكی ئهم پارته لهوانه: سهرۆك وهزیران و زۆرێك له ئهندامانی ههیئهتی دهوڵهت بوو. له ههمانكاتدا سهرۆك كۆماری توركیهش، كه تا گهیشتن به پۆستی سهرۆك كۆمارییهكهی ئهندامی ئهم پارته بوو، لهو كهسانه بوو كه له رهشنووسهكهدا داوای قهدهغهكردنی چالاكی سیاسی كرابوو. ئێستاكه پارتی داد و گهشهو ههروهها پارێزهرانی قهدهغهكردنی حیجابی ئیسلامی له زانستگاكان، جهخت له سهر مافی ئازادی ژنان سهبارهت به دیاری كردن و چۆنییهتی حیجابی خۆیان دهكهنهوهو تهیهب ئهردۆغان سهرۆك وهزیرانی توركیهش ئهم پرسه به گارانتی ئهو ئازادییه تاكه كهسییه دهزانێت كه مهرجی پهیوهست بوونی توركیه به یهكیهتی ئورووپاوهیه. بهڵام، ئهوه بهدی ناكرێت كه وڵاتانی رۆژئاوایی هیچ جۆره لایهنگرییهكی چوونی ئهو جۆره ژنانهیان بكهن كه به حیجابی ئیسلامی_سیاسییهوه بچنه نێو زانستگاكانهوه. دادگای باڵای رۆژئاوا سهبارهت به پرسی مافی مرۆڤ له ساڵی 2004 و شكایهتی لهیلا شاهین، خوێندكاری بواری پزیشكی، كه به هۆی سهرپێچی له لابردنی سهرپۆش له خوێندن بێبهش كرا، ئهمهی به پێشێل كردنی مافی مرۆڤ نهزانی. لهگهڵ ئهمهدا هاوسهری ئهردۆغان سهرۆك وهزیرانی مهزههبیی توركیه، له جۆری حیجابی ئیسلامی كهڵكی وهردهگرت. له كاتێكدا كه ههزاران ملیۆن دۆلاری له سهرو سیمای خۆیدا سهرف دهكرد و جلی تهنگ و ئاڕایشێكی تۆخی دهكرد، سهری خۆی به سهرپۆشێك توند دهپێچا. له راستیدا ئاشكرا نییه كه ئهگهر فهلسهفهی حیجاب-لهو جۆرهی كه ئهم ئیسلامییانه دهیانویست-بۆ بهرگرتن له راكێشانی سرنجی خهڵك بێت، وهها ژنێك كه سهرو روخساری خۆی بهم شێوهیه نائاسایی دهكات زیاتر دهبێته هۆی راكێشانی سرنجی خهڵك تا ئهو ژنهی كه به شێوهیهكی ئاسایی جل لهبهر دهكات یان به هۆی باوهڕه مهزههبییهكانییهوه سهرپۆشێكی سونهتی لهسهر دهكات.
حیجاب له رۆژههڵاتی ناوهڕاست: له رۆژههڵاتی ناوهڕاست و له نێوان وڵاتانی موسوڵمان، كهماڵ ئاتاتۆرك و پاشان رهزاشای پههلهویی، دوو كهسایهتی بوون كه كهڵك وهرگرتن له حیجابیان قهدهغه كرد. دهبێ بوترێ ئهمانوڵڵا خان پادشای ئهفغانستانیش كه به شێوهیهكی ناڕاستهوخۆ ئازادی پۆششی له ئهفغانستان راگهیاندبوو و هاوسهرهكهی، مهلهكه سورهییا، له زۆربهی رێوڕهسمهكان به تایبهت رێوڕهسمه دهرهكییهكاندا به بێ پۆششی حیجاب بهشداری دهكرد. بۆ یهكهمین جار و له ساڵی 1308ی كۆچی مانگی وێڕای ئهمانوڵڵاخان سهردانی ئێرانیان كرد. رۆحانییهكان له ئێران لهو كاتهدا ناڕهزایهتی توندیان بهانبهر بهم كردهوه له خۆیان نیشاندا و داوایان له رهزاخان كرد كه داوا له مهلهكهی ئهفغانستان بكات له ئێران پۆششی حیجاب لهبهرچاو بگرێت بهڵام، رهزاخان ئهم خواستهی رۆحانییهكانی بهجی نههێنا و بهرانبهر بهم كردهوه بێدهنگ بوو. ماویهتی...
|
|||||||