|
تهوزیحێکی کورت:
ئهو نووسراوهیه چهند مانگ لهوهپێش و پێش ئهوهی هاوڕێیانی
کهمینهی کۆمیتهی ناوهندیی کۆمهڵه شکڵپێدانی خۆیان وهک
کهمینهیهک له کۆمهڵهدا ڕاگهیهنن، له نێوخۆی تهشکیلاتی
کۆمهڵهدا بڵاوبووهتهوه. ئێستا که ئهو هاوڕێیانه
کهمایهتییهکیان له کۆمیتهی ناوهندیدا ڕاگهیاندووه و نهزهرات
و قسهکانی خۆیان داوهته سهر ئینترنێت، پێموایه بڵاوبوونهوهی
ئهو نووسراوهیه تا ڕادهیهک دهتوانێ ئهو مهسهلانهی له نێو
ئێمه و هاوڕێیانی کهمینهدا گیروگرفتی پێکهێناوه ڕوونکاتهوه.
بۆ ههموو هاوڕێیانی تهشکیلاتی
ڕوونکردنهوهیهک:
دوو سێ مانگ
دوای کۆنگرهی 11ی کۆمهڵه چهند نهفهر له هاوڕێیانی کومیتهی
ناوهندی بهعزه مهسائیل و مهوزووعاتێکیان برده نێو تهلهویزیۆن و
رۆژنامهکان و له سهتحی عهلهنیدا باسیان لێکرد که هێشتا له
نێوخۆی تهشکیلاتدا به تهواوی مهترهحیان نهکردبوو و ئهو جۆرهی
پێویسته نهیاندابووه بهر باس و لێکۆڵینهوهی هاوڕێیانی
تهشکیلاتی. دهتوانم بڵێم بهشێکی زۆر له ئهندامانی کۆمهڵه
تهنانهت ئاگاداریش نهبوون که ئهو هاوڕێیانه ئهو باس و
بۆچوونانهیان ههیه. یهکێک لهو نموونانه وتووێژی هاوڕێ ڕهزا
کهعبی لهگهڵ تهلهویزیۆنی ڕۆژههڵات له سهرهتای ساڵی تازهی
میلادیدا بوو. ئهو نووسراوهیهی که له بهردهستتاندایه
قسهوباسێکه له سهر ئهو وتووێژه، وه به هۆی ئهوهی ئهو
وتووێژه له تهلهویزیۆن و له نێو خهڵکدا بڵاو بووهتهوه، له
ڕاستیدا منیش نووسراوهکهی خۆمم بۆ بڵاو بوونهوه له سهتحی
عهلهنیدا و بۆ چاپ له نهشرییاتی خۆماندا ئاماده کردووه، بهڵام
لهبهر ئهوهی له سهر ئهو بڕوایهم که ئهو مهسهله و
مهوزووعانهی که له نێو خۆماندا هێشتا قسهوباسی تێروتهسهلی
لهسهر نهکراوهو به باشی پۆخته نه بوون موناسب نییه به
عهلهنی بڵاۆ بکرێنهوه و ڕهخنهی جیددیم لهو شێوه عهلهنی
کردنه نهپوخته و ناڕێکوپێکهی باسهکانی ناوخۆی تهشکیلات لهلایهن
ئهو هاوڕێیانهوه ههیه، به هیوای ئهوهی ئهو ڕهوشه که من
پێموایه زهرهری کۆمهڵهی تێدایه کۆتایی پێبێنن، له چاپی ئهو
نووسراوهیه له نهشرییاتی عهلهنیی کؤمهڵهدا جارێ دهست ڕادهگرم
و ههر له نێوخۆی تهشکیلاتدا بلاوی دهکهمهوه. هیوادارم ڕهوتی
قسهوباسمان له سهر مهسائیلی نێو خۆیی تهشکیلات لهوهبهولاوه
جۆرێکی لێ بێ که بڵاو بوونهوهی ئهو نووسراوهیه له نهشرییاتی
عهلهنیی کۆمهڵهدا پێویستیی نهمێنێ.
بههمهن
عهلییار
جیاوازییهکانی کۆمهڵگا کوێیان جوانه؟
بههمهن عهلییار
b.aliyar@komala.org
ڕۆژی 13ی مانگی
ژانوییهی ساڵی 2007ی میلادی وتووێژێکی هاوڕێ ڕهزای کهعبی – ئهندامی
کومیتهی ناوهندیی کۆمهڵه – لهگهڵ کاناڵی تهلهویزیۆنی ڕۆژههڵات
تیڤی لهو کاناڵهوه بڵاوبووه. ئهو وتووێژه لهسهر مهسائیلی
جۆراوجۆری مهربووت به وهزعییهتی سیاسیی ئێران و کوردستان بوو.
باسهکه تهوهرهیهکی دیاریکراوی نهبوو یان لانیکهم من بۆم
نهچۆوه سهریهک که ئهو وتووێژه له ئاکامی خۆیدا دهیهوێ چ شتێک
ڕوون بکاتهوه. ئهو گۆڕانکاریانهی که له 40 ساڵی ڕابردوودا
بهسهر کۆمهڵگای کوردستانی ئێراندا هاتووه، دهورونهقشی حیزبهکان
لهو گۆڕانکاریانهدا، ڕاپهڕینهکهی هاوینی 1384ی ههتاوی له
کوردستان، تهئسیراتی ڕووداوهکانی کوردستانی عێراق لهسهر
بووژاندنهوهی بزووتنهوهی خهڵکی کورد له کوردستانی ئێران و
پێویستیی گۆڕانی حیزبایهتی له کوردستان تا بهرهی کوردستانی ههمووی
لهو وتووێژهدا قسهی لهسهر کرا. ئهوانه مهوزووعاتی گرینگی
پێوهندیدار به وهزعییهتی سیاسیی ئێستای کوردستانی ئێرانه و ههر
یهکهی خۆی بهتهنیا جێی باس و لێکۆڵینهوهی تێروتهسهله، بهڵام
چون لهو وتووێژهدا قورسایی باسهکه نهخراوهته سهر
ڕوونکردنهوهی یهکێک لهو مهوزووعانه یا ئاماژه پێکردن بهو
مهوزووعانه له خزمهت ڕوونکردنهوهی مهبهستێکی دیاریکراودا
نیه و لهسهر هیچکام لهو مهسهلانه تهوزیحی پێویست نهدراوه،
بهعزه قسهیهک له نێو باسهکاندا هاتووهته گۆڕێ یا بهعزه
حوکمێک دراوه که ناتوانی بهوهنده تهوزیحه قهبووڵی بکهی.
مهبهستم ئهوه نیه که لهسهر ئهو مهسهلانه دهبێ ههموو
کهس لێکدانهوهیهکی بێ یا وهک یهک بیر بکاتهوه، ئهو
مهوزووعانه دهکرێ تێڕوانین و لێکدانهوهی جیاوازیان لهسهر بێ،
قسهکه ئهوهیه ئهوهنده تهوزیحهی که له سهر ئهو
مهسهلانه دراوه یا به پێی ئهوه حوکمێک دراوه و ئیدیعایهک
کراوه جێی قسه و پرسیاری زۆر دههێڵێتهوه و سهلماندنی ئهوانه
ڕوونکردنهوهی زۆر زیاتر دهخوازێ. شتی لهو بابهته له
وتووێژهکهدا زۆره و من ناچمه سهر ههموو مهوریدهکانی، تهنیا
چهند نموونهیهک که پێم وایه گرینگترن و جێی باس و لێکۆڵینهوهی
زیاترن دهخهمه بهر چاو:
1. لهسهرهتای
وتووێژهکهدا باس لهوه کراوه که کۆمهڵگای کوردستان به نیسبهت
40 ساڵ لهوهوپێش گۆڕاوه و دیاردهکانی ئهو گۆڕانکارییه هاتنه
مهیدانی زیاتری ژنان، چوونه سهری ڕادهی خوێندهواری،
مهترهحبوونی زیاتری مهسهلهی کورد له ئاستی جیهانیدا و شتی لهو
بابهتهن، وه لهوه نهتیجه دهگرێ: "ئاڵوگۆڕ بهسهر
حیزبایهتی له کوردستاندا هاتووه"، "نه ئێمه و نه حیزبهکانی
دیکه نه قسهکانی ساڵی 1358 تیکرار دهکهینهوه و نه دهتوانین
بهو شێوهیه کار بکهین".
ههر لهسهر
ئهو 2 – 3 جوملهیه کۆڵێک پرسیار دێته پێشێ:
– ئاڵوگۆڕ
بهسهر حیزبایهتیدا هاتووه یانی چی؟ ئایا مهبهست ئهوهیه
ڕادهی ڕووتێکردنی ههڵسووڕاوانی سیاسی بۆ حیزبهکان گۆڕاوه و ئێستا
خهڵک به هۆی گۆڕانی ههلومهرج زیاتر پێوهندی لهگهڵ حیزبهکان
دهگرن یا به پێچهوانه دهرفهتی دیکه بۆ ههڵسووڕانی سیاسی
خوڵقاوه و تێکۆشهرانی سیاسی هێنده خۆیان له کاری حیزبی نادهن،
ئایا ئهو لایهنه له حیزبایهتی گۆڕاوه؟
– ئایا
موناسهباتی نێوان هێزه سیاسییهکان لهگهڵ یهکتر گۆڕاوه یا دهبێ
بگۆڕێ؟ ئهگهر گۆڕاوه چیی بهسهر هاتووه، ئهگهر دهبێ بگۆڕێ چیی
دهبێ لێ بێ؟
– ئایا
موناسهباتی نێوخۆیی و شێوهکاری نێوخۆیی حیزبهکان دهبێ بگۆڕێ یا
گۆڕاوه؟ ئهوه چیی لێهاتووه یا دهبێ لێی بێ؟
– ئایا...؟
یا ئهوهی "نه
ئێمه و نه حیزبهکانی دیکه نه قسهکانی ساڵی 58 تیکرار
دهکهینهوه و نه دهتوانین بهو شێوهیه کار بکهین" مهبهست
چییه؟ کام قسه تیکرار ناکهینهوه؟ به کام شێوه ناتوانین کار
بکهین؟ "قسه"ی حیزبی سیاسی زۆر لایهنی جۆراوجۆر دهگرێتهوه، من
کارم به حیزبهکانی دیکه نیه بهڵام تا ئهو جێیهی دهگهڕێتهوه
سهر کۆمهڵه ئایا ئهوهی ئێمه قسهکانی ساڵی 58 تیکرار
ناکهینهوه مهنزوور ئهوهیه بیروباوهڕ و بنهما فیکرییهکانمان
گۆڕیوه؟ ئایا ستراتێژی یا سیاسهت و تاکتیکه سهرهکییهکانمان
ئاڵوگۆڕی بهسهردا هاتووه؟ ئایا لێکدانهوهمان لهسهر کۆماری
ئیسلامی و حکوومهت و دهسهڵات گۆڕاوه، ئایا بۆچوونمان لهسهر
مهسهله کۆمهڵایهتییهکان فهرقی کردووه، ئایا مێتۆد و ڕوانگهمان
بۆ لێکدانهوهی مهسهلهکان جۆرێکی دیکهی لێهاتووه؟ ئایا...؟
یا "ناتوانین
به شێوهی پێشوو کار بکهین"، ئهوهش لایهنی زۆر جۆراوجۆر له کار و
ههڵسووڕانی ئێمه دهگرێتهوه. چۆنیهتیی بهربهرهکانی لهگهڵ
ڕێژیم و بهرپهرچدانهوهی سهرکوتگهرییهکانی لهشهڕی
چهکدارانهوه بگره تا باقی ئهو ڕهوشانهی له دژی ڕێژیم
گرتوومانهته بهر لایهنێک له شێوه کاری ئێمه بووه، چۆنیهتیی
تهبلیغات و تهئسیردانان لهسهر بیروڕای گشتی و ههڵخراندنی
ئێعتێرازاتی جهماوهری لایهنێکی دیکه له شێوهکاری ئێمه بووه،
کاری نهێنی و ڕێکخستن له نێو خهڵکدا، پێوهندی و موناسهباتمان
لهگهڵ هێزه سیاسییهکانی دیکه، موناسهباتی نێوخۆییمان له حیزبدا
و زۆر شتی دیکهش لهو بابهته ههموو لایهنی جۆراوجۆر له شێوهکاری
کۆمهڵهن، به کامیهک لهوانه ناتوانین کار بکهین؟ بۆ ناتوانین؟
چیی دهبێ بگۆڕین؟ چهندهی دهبێ بگۆڕین؟ چهندهیمان گۆڕیوه و زۆر
پرسیاری دیکهش.
کۆمهڵه وهک
حیزبێکی سیاسی لهسهر زۆر شت و له زۆر لایهنی جۆراوجۆرهوه قسهی
کردووه و شێوهیهکی له کار و ههڵسووڕان گرتوهته بهر که ئهویش
زۆر لایهنی جۆراوجۆری ههیه. بهشیک لهو قسانه یا لهو شێوهکاره
بنهماییه و حیزبهکه لهسهر ئهو پایهیه دامهزراوه، گۆڕینی
ئهوانه ماهییهتی کۆمهڵه دهگۆڕێ لهبهر ئهوه نابێ بیگۆڕی.
بهشێکی دڕووسته و له عهمهلدا بووهته هۆی گهورهبوونهوه و
پێشڕهفتی کۆمهڵه و نهک ههر نابێ بیگۆڕی بهڵکوو دهبێ درێژهشی پێ
بدهی، بهعزه قسهیهک یا شێوهکارێک به پێی چوونه سهرێی ڕادهی
تێگهیشتن لهو مهسهله یا ڕهوشه دهقیقتر دهکرێتهوه یا ئیسڵاح
دهکرێ، ئهوهش ڕهوتێکی ئاسایی بووه له کۆمهڵه و له زۆر حیزبی
دیکهشدا، بهعزه شتێکیش مهقتهعییه یا ئهگهر ههلومهرج گۆڕا
ئهویش گۆڕانی بهسهردا دێ. لهبهر ئهوه ئهگهر کهسێک ئاڵوگۆڕ چ
له ههڵوێست و بۆچوون و چ له ڕهوشی کاردا به پێویست دهزانێ دهبێ
زۆر موشهخهس ڕوونی کاتهوه کام شت پێویسته بگۆڕێ، ههروهها دهبێ
دهلیل بێنێتهوه و پێویست بوونی گۆڕانکارییهکه بسهلمێنێ، وه
دوای ههموو ئهوانه دهبێ نیشانی دا یان بیسهلمێنێ که ئهو ئاڵوگۆڕ
یا ئیسلاحاتهی ئهو پێشنیاری دهکا لهوهی که ههیه باشتر و
کارسازتره، بهو جۆره کهسانی دیکه لهسهر پێشنیارهکانی خۆی به
قهناعهت بگهیهنێ و ئهو ئاڵوگۆڕهی له نهزهری دایه له
حیزبهکهیدا پێکی بێنێ.
کاک ڕهزا یا
ههرکهسێک که لێکدانهوه لهسهر مهسهلهیهکی وا گرینگ وهک
حیزبایهتی له کوردستاندا دهکا ناتوانێ نزیکهی 30 ساڵ ڕا و بۆچوون و
ههڵوێست و کار و ههڵسووڕانی هێزێکی سیاسی و بهنفووزی وهک کۆمهڵه
– تازه نهک ههر کۆمهڵه بهڵکوو حیزبه سیاسییهکانی دیکهش –
لهسهر ئهو ههموو مهسهله و ڕووداوه گهورانهی که لهو 30
ساڵهدا – که خۆی دهورهیهکی یهکجار پڕ ئاڵوگۆڕ و پڕ ههڵسوکهوت
بووه – بهسهر خهبات و تێکۆشانی خهڵکی کوردستاندا هاتووه به دوو
حوکمی کوللی وهک "نه قسهکانی ساڵی 58 تیکرار دهکهینهوه" و "نه
دهتوانین بهو شێوه کار بکهین" بێنێته ژێر پرسیار، یا ئهگهر
کارێکی وای کرد چاوهڕوانی ئهوه بێ کهسانی دیکه لێی قبوڵ کهن.
ئهگهر دانی
حۆکمی ئاوا کوللی له حیزبێکدا ببێ به ڕهسم و هیچ کهس خۆی ناچار
نهبینێ مهبهستهکانی خۆی بۆ هاوڕێیان و هاوکارانی له حیزبهکهیدا
ڕوون کاتهوه، ئهو وهزعهی لهو حیزبهدا دێته پێش له دوو حال
بهدهر نیه:
– یا وای لێ دێ
ههر کهس له ههموو جێگایهک تهفسیرو تهعبیری خۆی له حوکمه
کوللییهکان به نێوی ههموو حیزب باس دهکا و ئهوهی بۆخۆی پێی
گهیشتبێ یا پێی باش بێ بکرێ بهبێ پرس و مهسڵحهتی هاوکاران و
ئهندامانی دیکهی حیزبهکهی دهیکا، بۆ نموونه لهو باسهی
ئێستاماندا ئهگهر له کۆمهڵهدا ئهو حوکمه کوللییانهی ئاماژهیان
پێکرا قهبووڵ بکرێن ههر کهس دهتوانێ ههر چیی پێ خۆش بێ له زمانی
ههموو کۆمهڵهوه بیڵێ و ئیستیدلال بکا که ئێمه لهسهر ئهو
مهوزووع یان مهوزووعانه وهک پێشوو بیر ناکهینهوه، یا ههرچی پێی
باش بوو بیکا و بڵێ شێوهکاری ساڵانی ڕابردوومان وهلا ناوه. وه
ئهگهر وای لێ بێ دهبێته بێسهرهوبهرهیی و کهس خهتی کهس
ناخوێنێتهوه و له سیستمی ئاوادا کار بهڕێوه ناچێ.
– یا حاڵهتی
دووههم ئهگهر نهتههوێ شیرازهی حیزب ئاوا لهبهر یهک بترازێ
وه بتههوێ ئینسیجامی تهشکیلات بپارێزی تهنیا لهو ڕێگایهوه
دهکرێ که مهجالی سهرههڵدان یا مهترهح بوونی تهعبیر و تهفسیری
جیاواز له حیزبهکهدا نهدهی، ئهو جێگایهی حوکمه کوللییهکانی
لێوه صادر دهکرێ ههر ئهوێش بتوانێ تهفسیری خۆی له حوکمهکانی
بکاته بڕیار به سهر ئورگان و ئهندامهکانی حیزبدا وه سیستمێکی
دهسهڵاتی تاکهکهس یا چهند کهسی به سهر حیزبدا بسهپێ که ههر
ڕاوهستاوی و سهربزێوییهک له بهرابهر ئهو دهسهڵاتهدا
بهرپهرچ داتهوه. بهڵام ئهو شێوهکاره نه شێوهی حیزبایهتیی
پێشهکهوتووی سهردهمی ئێستایه و نه شیاوی کۆمهڵهیه و نه
هیچکات توانیویهتی له کۆمهڵهدا ڕیشه داکوتێ.
2– کاک ڕهزا
له درێژهی باس لهسهر ئهو گۆڕانکاریانهی که به سهر کۆمهڵگای
کوردستان و به سهر حیزبایهتی له کوردستاندا هاتووه دێته سهر
ئهو گۆڕانکاریانهی که دهبێ له کۆمهڵهشدا بکرێ بۆ ئهوهی بتوانێ
خۆی لهگهڵ ئاڵوگۆڕهکانی زهمان تهتبیق بدا، وه باس لهوه دهکا
که "کۆمهڵه له بهردهم ئاڵوگۆڕی گهوره ڕاوهستاوه"
و "شانسی گهوره ڕووی کردووهته کۆمهڵه که وهک حیزبێکی
سهرهکی له کوردستان، وهک حیزبی رهبری کنندهی بزووتنهوهی
ڕزگاریخوازانه له کوردستان خۆی بنوێنێ"، دهڵێ جارێکی دیکه
له ساڵی 1358 ئهو دهرفهته بۆ کۆمهڵه ڕهخسا به سورعهت ببێته
حیزبی سهرهکی له کوردستان و به هۆی کهمئهزموونی له دهستی دا،
بهڵام ئێستا کۆمهڵه ئهزموونی30 – 40 ساڵ کار و تێکۆشانی ههیه و
دهتوانێ ئهو کاره بکا، دهڵێ: "دهتوانین خۆمان بۆ ئهوه
ئاماده بکهین وه به بڕوای من ڕهمزی سهرکهوتنی ئێمه ئهوهیه
ههر له ڕههبهریی کۆمهڵهوه تا ههموو ههوادارانی له کوردستان
دهبێ خۆیان وهک حیزبی سهرهکی له کوردستان، وهک حیزبی رهبری
کننده لهم کۆمهڵگایه بناسێنن، کاری بۆ بکهن"، بۆ ئهوهی
کۆمهڵه بتوانێ ئهو شانسه بقۆزێتهوه و جارێکی دیکه له دهستی
نهدا دهڵێ: "ئێمه دهبێ کۆڵێک ئاڵوگۆڕ له خۆماندا به
وجوود بێنین، ههر له ساختاری ڕههبهریی کۆمهڵهوه، له بواری
ڕاگهیاندنهوه، له بواری دیپلۆماسیهوه، له بواری کاری
نهێنیهوه، له بواری بهشداریی ژنان له بزووتنهوهکهوه و له
کۆمهڵه وهک حیزبێکی سیاسی، وه پێوهندیمان لهگهڵ ڕووناکبیران له
کوردستان، ههموو ئهوانه پێویستیی به ئاڵوگۆڕی گهورهیه.
زمانی
دیالۆگمان دهبێ بگۆڕین وه زمانی گفتوگۆمان به بڕوای من دهبێ
بگۆڕین".
له درێژهی
قسهوباسهکهیدا و له جوابی پرسیارێکی دیکهدا که ههر لهسهر ئهو
بابهتانه لێی دهکرێ تهئکید دهکاتهوه لهسهر پابهندبوونی
کۆمهڵه به پلۆڕالیزمی سیاسی له کوردستان و تهحهمولی نهزهراتی
جۆراوجۆر و دهڵێ: "ئهو دهورانه تهواوبوو، ئهفسانهی یهک
نهتهوه و یهک حیزب تهواو بوو" و پێداگری دهکا لهسهر
پێویستیی هاوکاریی ههموو هێز و لایهنه سیاسییهکان و دهڵێ:
"تازه بهبێ هاوکاری، بهبێ کاری هاوبهش، بهبێ دۆزینهوهی ڕێگایهک
بۆ ئهوهی ههموو هێزی بزووتنهوهکه ههموو هێزی تێکۆشهران و
دڵسۆزانی ئهم بزووتنهوه بخهیته کاناڵ و بخهیته زهرفێک به
بڕوای من موشکیله بیر لهوه بکهیتهوه که حیزبێک به تهنیایی 70–
80 – 90 دهرسهدی کۆمهڵگا لهگهڵ خۆی بخا".
لێرهشدا
بهداخهوه چهند مهورید لهو حوکمه کوللییانه دهبینرێ، حوکم
دهدرێ که دهبێ کۆڵێک ئاڵوگۆڕ له کۆمهڵهدا پیک بێ و ههر له
ساختاری ڕههبهرییهکهیهوه بیگره تا بواری ڕاگهیاندن و دیپلۆماسی
و.... تا زمانی دیالۆگ و گفتوگۆ دهبێ بگۆڕدری. ئهو حوکمه ڕواڵهتێکی
وا له کۆمهڵه بهدهستهوه دهدا وهک ئهوهی کۆمهڵه هیچ ئاگای
لهوه نهبێ لهو سی ساڵهدا له دهوروبهری چی گوزهراوه و دنیا
چیی بهسهر هاتووه، له حاڵێکدا ههرکهس کۆمهڵه بناسێ دهزانێ
کۆمهڵه تهشکیلاتێکی مودێڕن و ئهوڕۆییه و ئاڵوگۆڕهکانی سهردهم
ڕهنگدانهوهی له نێو کۆمهڵهدا بووه. تازه ئهوهش تاوان نیه
ئهگهر یهکێک پێی وابێ کۆمهڵه نهگۆڕاوه یا ئهوهندهی پێویسته
گۆڕانی تێدا پێکنههاتووه، یا قسه لهسهر ئهوه نیه ئهوهنده
گۆڕانهی له کۆمهڵهدا پێکهاتووه پڕ به پێسته و جێگای هیچ
ئیسلاحێکی دیکه نهماوه، بهڵکوو قسهکه ئهوهیه ئهگهر کهسێک
ڕهخنهی له ههر بوارێکی کاری کۆمهڵه ههیه، یا ههر گۆڕان یان
ڕیفۆرمێک بۆ باشتربوونی کاروباری حیزبهکهی پێشنیار دهکا دهبێ
کۆنکرێت و موشهخهس یا لهپێشدا باسی کردبێ و ڕوونی کردبێتهوه، یا
لهو کاتهی که قسه دهکا یا دهنووسێ تهوزیحی پێویستی لهسهر بدا
یا قهولی ئهوهی دابێ له داهاتوودا ڕوونکردنهوهی زیاتر لهسهر
ئهو شتانهی به نهزهری گهیشتووه بدا. ئهو قسهوباسهی کاک
ڕهزا هیچکام لهو مهرجانهی تێدا لهبهرچاو نهگیراوه. حوکم دهدرێ
سهرتاپای کۆمهڵه دهبێ ئاڵوگۆڕ – تازه ئاڵوگۆڕی گهورهش – ی
بهسهردا بێ، بهبێ ئهوهی تهنانهت 2 دهقیقه تهوزیح و
ڕوونکردنهوه لهسهر ناوهرۆکی ئهو ئاڵوگۆڕه بدرێ یا قهولی ئهوه
بدا له داهاتوودا تهوزیحی زیاتر لهو بابهتانهوه دهدا. تهنانهت
له جهلهساتی نێوخۆیی له تهشکیلاتیشدا که قسه لهسهر ئهو
مهسهلانه هاتووهته گۆڕێ کاک ڕهزا ڕوونکردنهوه یا تهوزیحێکی
زیاتر لهوهی لهو وتووێژهدا کوتوویهتی نهیبووه و لهو
کۆبوونهوانهشدا داوا له کاک ڕهزا ئهوه بووه که تهوزیحی زیاتر
و موشهخهستر بدا.
له جێگایهکی
دیکهدا کاک ڕهزا دهڵێ: "تازه بهبێ هاوکاری، بهبێ کاری
هاوبهش، بهبێ دۆزینهوهی ڕێگایهک بۆ ئهوهی ههموو هێزی
تێکۆشهران و دڵسۆزانی ئهم بزووتنهوهیه بخهیته کاناڵ و زهرفێک
به بڕوای من موشکیله بیر لهوه بکهیتهوه که حیزبێک به تهنیایی
70–80 – 90 دهرسهدی کۆمهڵگا لهگهڵ خۆی بخا". ئهو
ئیدیعایهش له چهند بابهتهوه وردبوونهوهی دهوێ:
اولا به پێی
کام ئیستیدلال و کام تێئۆری ئهو حوکمه ئاوا موتڵهق سهلمێندراوه
که هیچ حیزبێکی سیاسی نهک ههر ناتوانێ بهڵکوو موشکیله بیریشی
لێبکاتهوه بهتهنیایی 70 – 80 – 90 دهرسهدی کۆمهڵگا لهگهڵ خۆی
بخا؟ ههموو کهس دهزانێ حیزبێکی سیاسی بۆ ئهوهی بتوانێ 70 – 80 –
90 لهسهدی کۆمهڵگا لهگهڵ خۆی بخا دهبێ له زۆر بابهتهوه
لێهاتوویی و کارامهیی خۆی نیشان دابێ و متمانهی خهڵکهکهی به خۆی
وهدهسهت هێنابێ و ئهوه کارێکی ئاسان نیه و به ههموو کهس و
ههموو حیزبێک ناکرێ، بهڵام ئهو حهقیقهته هیچ تێئۆری یا ئهسڵێکی
لێ دهرناکێشری که هیچ حیزبێکیش یا هیچ کهسێکیش ناتوانێ کاری وا بکا.
له ڕابردوودا شتی وا کراوه و له داهاتووشدا لهوانهیه بکرێ.
ثانیا هاوکاری،
کاری هاوبهش، ئهوهی بکرێ هێزی ههموو تێکۆشهران و دڵسۆزانی
بزووتنهوهیهک بخهیه کاناڵ یا زهرفێکهوه، ئهوه کارێکی زۆر باش
و بهنرخه و ئهگهر کهسایهتییهک یا لایهنێکی سیاسی بتوانێ
کارێکی وا بکا خزمهتێکی گهورهی به بزووتنهوهکهی و خهڵکهکهی
کردووه بهڵام وهدیهاتنی ئهو ئامانجه ئیراده و قهناعهتی گشتیی
کهسایهتی و لایهنه سیاسییه جۆراوجۆرهکانی دهوێ و ئهگهر
لایهنهکانی دیکه به ههر دهلیلێک حازر نهبوون ئهو هاوکارییه
بکهن یا حازر بوون و لهسهر ناوهرۆکی هاوکارییهکه ڕێکنهکهوتن
به زۆر ناتوانی هاوکارییان پێ بکهی. هیچ کهس و حیزبێک نه دهتوانێ
بهڵێنی ئهوه به خهڵک بدا که ئهو مهبهسته به ئهنجام
دهگهیێنێ و نه دهتوانێ کاری خۆی لهسهر هاوکاری و کاری هاوبهشی
لایهنهکانی دیکه پهکبخا. ههر ئێستا له زۆر وڵاتی دنیادا حیزبی
زۆرینه به تهنیا حکوومهت بهڕێوهدهبا یا زۆر بزووتنهوه
ههبووه که ڕێبهرییهکهی به دهست حیزبێک یا کهسایهتییهکهوه
بووه. ئهگهر لێرهدا بێینه سهر باسی دیاریکراو مهسهلهی کۆمهڵه
و بهرهی کوردستانی دێته گۆڕێ. کۆمهڵه ناتوانێ بهڵێنی ئهوه به
خهڵکی کوردستان بدا که حهتمهن بهرهیهک له کوردستان پێکدێنێ
بهبێ ئهوهی باقی یا زۆربهی هێز و کهسایهتییه سیاسییهکانی
دیکه حازر بن لهو بهرهیهدا بهشداری بکهن، وه ناتوانێ کاری خۆی
بۆ ڕێبهری و بهرهوپێشبردنی بزووتنهوهی خهڵکی کورد ڕابگرێ تا
بهرهیهک پێکدێ، وه حهوڵیش دهدا 70–80–90 له سهدی کۆمهڵگاش
لهگهڵ خۆی خا بهبێ ئهوهی لهسهر ئهحزابی دیکه ڕاوهستێ.
ثالثا ئهوجۆره
حوکمانه لهگهڵ ئهو قسهیهی دیکه که دهڵێ: "به بڕوای من
ڕهمزی سهرکهوتنی ئێمه ئهوهیه له ڕههبهری کۆمهڵهوه تا
ههموو ههوادارانی له کوردستان دهبێ خۆیان وهک حیزبی سهرهکی له
کوردستان، وهک حیزبی رهبری کننده لهم کۆمهڵگایه بناسێنن، کاری بۆ
بکهن" یهک ناگرێتهوه و تناقضی ههیه. ئهگهر
لهگهڵخۆخستنی 70–80–90 له سهدی کۆمهڵگا بۆ بیرلێکردنهوهش
نابێ، به پشتیوانیی چهند له سهدی کۆمهڵگا حیزبێک دهبێته حیزبی
سهرهکی؟ ئهگهر دهورانی یهک نهتهوه و یهک حیزب به سهر
چووه، ئهی حهولدان بۆ ئهوه ببی به حیزبی سهرهکی چ مانایهکی
ههیه، ئهگهر بهبێ کاری هاوبهش، بهبێ دۆزینهوهی ڕێگایهک بۆ
ئهوهی ههموو هێزی تێکۆشهران و دڵسۆزانی بزووتنهوهکه بخهیه
زهرفێک و کاناڵێک هیچ ناکرێ، ئهی بۆچی کۆمهڵه له
ڕههبهرییهکهیهوه تا ههوادارانی دهبێ کۆمهڵه وهک حیزبی
سهرهکی له کوردستان بناسێنێ و تازه ئهوه ڕهمزی سهرکهوتنی
کۆمهڵهشه؟ سهرکهوتن له چیدا؟
ئهوهش به
جێگای خۆی بمێنێ که ئهوهی حیزبێک حهولدهدا ببێته حیزبێکی
سهرهکی له کۆمهڵگاکهیدا و چۆن ئهو حهولانه دهدا، ئهوه
مهوزووعی ڕێنوێنی و خۆسازکردنێکی تهشکیلاتییه، ئهو کاره له
نێوخۆی تهشکیلاتدا دهبێ بکرێ و ئهندامانی بۆ ڕێکدهخرێ بۆ ئهوهی
له عهمهلدا وهدیی بێنن، ئهوه مهوزووعی کاری تهبلیغاتی له
نووسراوهدا یا لهسهر رادیو و تهلهویزیۆن وه بۆ نێو خهڵک نیه.
له کۆتایی ئهو
بهشهدا دهمهوێ ئاماژه به دوو حوکمی دیکهش بکهم که لهو قسهو
باسهدا هاتوون: ئێمه "زمانی دیالۆگمان دهبێ بگۆڕین" و
"ئهفسانهی یهک نهتهوه و یهک حیزب تهواو بووه".
اولا کهی و له
کوێدا کۆمهڵه باسی "یهک نهتهوه و یهک حیزب"ی کردووه و لهسهر
ئهو بڕوایه بووه، یا تهنانهت ئهگهر به قسهش نهیکوتبێ له
کردهوهی کام قۆناغ له ژیان و چالاكی کۆمهڵهدا – له دامهزراندنی
تا ئێستا – ئهوه بهدیدهکرێ که کۆمهڵه له حهوڵی ئهوهدا
بووبێ ببێته تاکه حیزبی گهلی کورد؟ ڕێک به پێچهوانهوه کۆمهڵه
ههمیشه به لایهنگهری له ئازادیی پێکهێنان و فهعالییهتی حیزب و
ڕێکخراوهی سیاسی و به گشتی به دیفاع له پلۆڕاڵیزمی سیاسی
ناسراوهتهوه.
ثانیا بۆ دهبێ
زمانی دیالۆگمان بگۆڕین؟ زمانی دیالۆگ ئهو زمانهیه که تۆ
جیاوازییهکانی خۆتی لهگهڵ لایهن یا کهسانێکی که وهک تۆ بیر
ناکهنهوه یا لهگهڵ موخالیفین و نهیارانی خۆت پێ بهیان دهکهی.
من ناڵێم هیچ مهوردێک یا له هیچ مهقتهعێک له کار و ههڵسووڕانی
کۆمهڵهدا ئیراد و کهموکهسری له زمانی دیالۆگی کۆمهڵهدا
وهبهرچاو ناکهوێ، ئاشکرایه بۆ کۆمهڵهش و بۆ ههموو حیزب و لایهن
و تهنانهت بۆ ههموو کهسێك ئهو ڕاستییه ههیه که ئهگهر به
عهقڵی ئهوڕۆ چاو له ڕابردووی خۆی بکا لهوانهیه کهموکووڕی،
لایهنی لاواز، مهواریدی جێی ڕهخنه و تهنانهت شتی واشی نهک
ههر له بابهت زمانی دیالۆگ بهڵکوو له ههموو بوارێکی دیکهشدا
تێدا ببینێتهوه که ئێستا قهبووڵی نهبێ، له حهددی مهواریدی
دیاریکراودا دهکرێ ئیراد له زمانی دیالۆگی کۆمهڵهدا ببینیهوه
بهڵام به گشتی زمانی دیالۆگی کۆمهڵه له باری پایه و ئهساسهوه
لهسهر بناغهی بڕوا به بوونی نهزهراتی موخالیف، ڕێزدانان بۆ
دهربڕینی ئازادانهی بیروباوهڕی جیاواز و دیفاع له مافی دهربڕینی
بیروباوهر و پاراستنی ئهو مافه داڕێژراوه، وه له باری شکڵ و
شێوهی بهیانهوه زمانێکی سیاسی، شهفاف، پڕناوهرۆک وه مهتین
بووه که لهگهڵ ئهوهی به ڕوونی و به ڕاشکاوی، ههڵوێست و
جیاوازیی خۆی ڕاگهیاندووه، حورمهت و کهڕامهتی موخالفینی خۆشی
پاراستووه، نهک ههر زمانی دیالۆگ تهنانهت زمانی تهبلیغاتی
کۆمهڵه به دژی دوژمنانیشی زمانێکی جنێواوی و سووک و پڕ له تهوس و
تهشهر نهبووه.
لهو
بابهتهوه کۆمهڵه تهئسیری موسبهتی داناوه لهسهر باوکردن و
جێگیرکردنی فهرههنگێکی تازهتر و پێشکهوتووتر له کۆمهڵگای
کوردستاندا. لهو بوارانهدا خهڵکی دیکه کۆمهڵه دهبێ بکهن به
سهرمهشق، کۆمهڵه بۆ دهبێ زمانی دیالۆگی خۆی بگۆڕێ؟ بیگۆڕێ چیی لێ
بکا؟
ئهو نهوعه
کوللی قسهکردنه کاتێک له پاڵ ئهوهی دانێی که کاک ڕهزا ههر له
درێژهی ئهو قسانهیدا تهئکید دهکا لهسهر ئهوهی دهبێ
پێداچوونهوهیهکی ڕهخنهگرانه له ڕابردوو بکرێ، دهبێ به
ڕاشکاوی لهسهر ڕابردوو، لهسهر شهڕی ناوخۆیی، لهسهر موناسهباتی
ئهحزاب پێکهوه قسه بکرێ، بهبێ ئهوهی خۆی ڕوونی کاتهوه
ڕهخنهکانی له ڕابردوو چیه و ئینسان بۆی دهرکهوێ کاک ڕهزا
ڕهخنهی له کوێ و له چیی کۆمهڵهیه، گومانی تهحریفی تاریخی
کۆمهڵه و تهحریفی ڕووداوهکانی ساڵانی ڕابردووی لێ دهکرێ.
هیوادارم کاک
ڕهزا ههر ئهوجۆرهی به خهڵک تهوسیه دهکا، خۆشی به ڕاشکاوی
پێداچوونهوهکان و ڕهخنهکانی خۆی له کاروباری ڕابردووی کۆمهڵه –
له ههر بوارێکدا که به جێی ڕهخنه یا پێداچوونهوهی دهبینێ –
باس بکا و بهو سوننهته باشهی کۆمهڵه یانی شهفافیهت و
سهڕاحهت له دهربڕینی بۆچوون و بیروڕا پابهند بمێنێ.
3. کاک ڕهزا
ههر له جهرهیانی ئهو باسهدا که کۆمهڵه دهبێ خۆی لهگهڵ
گۆڕانکارییهکانی سهردهم تهتبیق بدا، له جێگایهک که دهیهوێ
تهئکید بکا لهسهر پێویستیی تهحهمولی نهزهراتی جۆراجور دهڵێ:
"گفتمانی کۆمهڵه له کوردستان دهبێ ببێته گفتمانی زاڵ. بۆ
ئهوه دهبێ دیالۆگمان بێ، بۆ ئهوه دهبێ تهحهمولی نهزهراتی
جۆراوجور له کوردستان، ئهو پلۆڕاڵیزمهی که ههر لهسهرهتاوه
کۆمهڵه عهقیدهی پێی بووه ههر ئێستاش تهئکیدی لهسهر بکاتهوه.
ئێمه دهبێ گوێ بگرین له دهنگها و بیروڕای جۆراوجۆر له کوردستان.
ئهو کوردستانه وهکوو ههموو کۆمهڵگایهکی زیندوویتر بهو
تهفاوهتانهوه، بهو جیاوازیانهوه جوانه".
و وه له
درێژهی باسهکهیدا و لهو جێگایهی که دهیهوێ پێدابگرێ لهسهر
زهروورهتی هاوکاریی هێزه سیاسییهکان دهڵێ: "بۆ ئهمه
پلاتفورمی دهوێ. ئهمه هیچ له کاری مستقلانهی ئهحزاب کهم
ناکاتهوه. جیاوازیی ئهحزاب له کوردستان جیاییهکی حاشاههڵنهگره،
کۆمهڵه و حیزبی دیموکرات و ئهحزابی دیکه مهربووت به ڕهوتهای
جۆراوجۆری کۆمهڵایهتین. نوێنهری بیروباوهڕی جۆراوجۆرن، نوێنهری
منافع و بهرژهوندی جۆراوجۆرن له کۆمهڵگای خۆیاندا، ئهمانه
جیاوازیی ههیه بهڵام کۆمهڵگا بهو جیاوازیانهوه جوانه".
له ههر دوو
شوێندا کاک ڕهزا تهئکید دهکا لهسهر ئهوهی کۆمهڵگا بهو
جیاوازیانهوه جوانه و بهو حیسابه کۆمهڵگا دهبێ ههم به
جیاوازیی منافع و بهرژهوهندی چین و توێژهکانی و ههم بهو
جیاوازیانهی له باری بیروباوهڕ له نێویدا ههیه جوان بێ. من
دهمهوێ ذرهبین بخهمه سهر ئهو جیاوازییانه و بپرسم ئهو
جیاوازییانه بۆ جوانن و کوێیان جوانه؟ له پێشدا با بڕوانینه
جیاوازیی بهرژهوهندهکان:
به پێی
لێکدانهوهی هێزه سیاسییه چهپهکان و کۆمهڵهش یهکێک لهو
هێزانه، کۆمهڵگای بهشهریی ئهوڕۆ به کوردستانیشهوه،
کۆمهڵگایهکی چینایهتییه و چینی کرێکار و چینی سهرمایهدار دوو
چینی ئهسڵیی ئهو کۆمهڵگایهن، بهرژهوهندی ئهو دوو چینه له
دژایهتیی تهواو لهگهڵ یهکتردایه و ههربهو دهلیله
ململانهیهکی ههمیشهیی و بێپسانهوه له ههموو کۆمهڵگای
بهشهریدا له مابهینی ئهو دوو چینه ههبووه و ئێستاش
بهردهوامه. زاڵبوونی چینی سهرمایهدار فهقر و فهلاکهت و
دهستهنگیی بۆچینی کریکار بهدواوه بووه و فهقیری و نهداری
دیاردهی دزێوی وهک دزی، لهشفرۆشی، جینایهت، گهندهڵی، بێکاری،
ئێعتیاد و زۆر شتی دیکهی لهو بابهتانهوهی لێکهوتووهتهوه که
ههموو به نهخۆشییهکانی کۆمهڵگا دهناسرێنهوه.
پێویست ناکا بۆ
هێنانهوهی نموونه به دنیادا بگهرێین، زۆر دوور نهڕۆین مهگهر
ههر له وڵاتی خۆمان له ئێران و له کوردستان میلیۆنها کرێکار و
زهحمهتکێش له ژێر باری قورسی سهختیی ژیان، فهقیری و دهستهنگیی
لهڕادهبهدهر و ژیانی ژێر خهتی فهقردا پشتیان نهچهماوهتهوه؟
مهگهر دزی، لهشفرۆشی، بهرتیلخۆری، گهندهڵیی ئیداری، درۆ و
فرتوفێڵ سهرتاپای کۆمهڵگای ئێمهی نهتهنیوهتهوه؟ مهگهر
نهبوونی دواڕۆژیکی جێگای ئۆمێد بۆ لاوان، ئێعتیاد، خۆکوژیی ژنان و
کچان، بازرگانی به تازهلاوانی کچ و کوڕ سهدان ههزار قوربانیی لێ
نهگرتووین و ههموو ڕۆژێ قوربانیی تازهمان لێ ناگرێ؟ مهگهر
نهگبهتییهکانی جیاوازیی چینهکان ههموو کهلێن و قوژبنهکانی
کۆمهڵگای ئێمهی دانهگرتووه؟ منافع و بهرژهوهندی "جیاواز" له
کۆمهڵگادا شتی ئاوای لێ دهکهوێتهوه و تا ئێستاش بێجگه لهو
دیارده دزێو و دژی بهشهرییانه شتی دیکهی لێ نهکهوتووهتهوه،
ئایا ئهوانه جوانن؟ کۆمهڵگای بهشهری دهبێ بهو دیارده
"جوانانه" ی نیزامی چینایهتی بڕازێنینهوه؟
ئێستا با
سهرنجێکیش بدهینه سهر بیروباوهڕه جیاوازهکان:
چینه
جۆراوجۆرهکانی نێو کۆمهڵ بۆ پاراستنی بهرژهوهندی خۆیان خۆ ڕێک
دهخهن و یهک دهگرن. چ چینی دهسهڵاتدار و چهوسێنهر و چ چینی
چهوساوه و ژێردهسهڵات بۆ ئهوهی بتوانن یهکگرتووتر بن و باشتر
مهسڵهحهتی خۆیان بپارێزن پێشنیار و ڕێگاچاره و بیر و ڕای جۆراوجۆر
له نێویاندا دێته گۆڕێ، بهو دهلیله کۆمهڵگای بهشهری پڕه له
بیروبۆچوونی جۆراوجۆر لهسهر گیروگرفتهکانی نێو کۆمهڵ. زۆر جاری
وایه لهسهر ئهساسی ئهو بیروبۆچوونانه ڕێکخراوه یان حیزبی سیاسی
پێک دێ و کۆمهڵگا دهبێته مهیدانی ململانێی ئهو حیزب و
جهریاناته.
زۆر کهس و زۆر
ڕێکخراوی سیاسی و کۆمهڵهش یهکێک لهوانه، ههن که ڕێز دادهنێن بۆ
ئازادیی دهربڕینی بیروباوهڕه جیاوازهکان، ئازادیی ههڵسووڕانی
سیاسی، ئازادیی پێکهێنانی حیزب و ڕێکخراو، بهڵام ئهوهی تۆ
بهڕهسمییهتی دهناسی و دهیسهلمێنی که ههموو کهس مهجبوور نیه
وهک تۆ یا حیزبهکهی تۆ بیربکاتهوه، ڕێز دادهنێی بۆ ئهوهی
بیروباوهڕی جیاواز مافی ئهوهیان ههیه جیاوازییهکانی خۆیان باس
بکهن، پابهندی بهوهی موخالیفینی تۆش حهقیان ههیه حیزب و
ڕێکخراوی خۆیان پێک بێنن، ئهوانه ههموو شتێکن، وه ئهوهی ئایا
ئهو بیروبۆچوونه جیاوازانهی که ههن له نهفسی خۆیاندا "جوانن" یا
کۆمهڵگا به بوونی ئهو بیروبۆچوونانهوه "جوانه"، شتێکی دیکهیه.
زۆر نهچینه قووڵایی تاریخهوه، ههر له دنیای هاوچهرخی خۆماندا،
نازیسم و ڕهگهزپهرستی له شهڕی دووههمی جیهانیدا 20 میلیۆن
کوژراوی لێکهوتهوه، تا ئهو ئاخریانهش له ئهفریقای جنووبی سپی
پێستهکان ڕهشهکانیان به گڵاو دهزانی، ههر له دهوروبهری خۆمان
سهددام حوسێن و حیزبهکهی ئهنفالهکانیان بهڕێوه برد و عهلی
شیمیایی ئێستاش له دادگاییهکهیدا دیفاعی لێدهکا و پێی وایه
ئهرکێکی نهتهوهیی خۆی بهجێهێناوه، تالیبان له ئهفغانستان پێش
ئهوهی تهخت و بهختی تێکبشکێنن نهک ههر تهلهویزیۆن و ویدیۆ و
کامێرا بهڵکوو تهنانهت عهکسی باڵنده و حهیواناتیشی به حهرام
دهزانی و قهدهغهی کردبوو، ئهلقاعیده و ئهو توخمانهی که
لێیکهوتوونهتهوه له سهدهی بیستویهکدا به چهقۆ سهری ئینسان
دهبڕن و به ویدیۆ و ئینترنێت له دنیادا تهبلیغی پێوهدهکهن،
ئهحمهدینێژاد خولیای ئهوهی لهسهردایه ئیسڕاییل لهسهر
نهقشهی جوغرافیا پاک بکاتهوه و پاکانه بۆ هیتلێر دهکا و ....
ئهو بیروباوهڕانه جوانن؟ ئهو حیزب و ڕێکخراوانهی لهسهر ئهساسی
ئهو بیروباوهڕانه پێکهاتوون جوانن؟ ئهو کۆمهڵگایهی ئهو
کردهوانه تێیدا ڕوودهدا و مهیدانی ڕمبازێنی ئهو هێز و
لایهنانهیه بهو کردهوانه و بهو هێزانهوه جوانه؟ ئهوانه خشڵی
ڕازێنهرهوهی دنیای سهدهی بیستویهکن یا عفوونهت و کێم و
جهراحهتی مێشک و لهشی بهشهرییهتی ئهوڕۆ که دهبێ جهڕاحی کرێن؟
له ئاڵمان و
زۆربهی وڵاتانی ئهوڕۆی ئورووپا حیزبی نازی و ئهحزابی لایهنگری ئهو
بۆچوونه ئیجازهی ههڵسووڕانیان پێنادرێ، له زۆر وڵاتی دنیادا
حاشاکردن له هۆلۆکاست به تاوان دهژمێردرێ، چوار پێنج ساڵ لهوهپێش
له ئوتریش "هێیدهر" و حیزبهکهی ههرچهند به ههڵبژاردنی قانوونی
و له وڵاتی خۆشیان به دهسهڵات گهیشتبوون، به هۆی ئهفکاری افراطی
ڕاست و ڕهگهزپهرهستانه، وڵاتانی دیکهی ئورووپا وهخۆیان نهگرتن
و له دهسهڵاتیان خستن و له فهڕانسه "ژان ماری لۆپێن" که ههر
بهو فکرانهوه مهترسیی ئهوهی لێدهکرا ببێته سهرۆک کۆمار، ههر
نهیانهێشت به دهسهڵات بگا. دنیای پێشکهوتووی ئهوڕۆ لهو
ڕێگایانهوه تێدهکۆشێ ئهو پهڵه ڕهشانه له جهستهی
بهشهرییهتی ئهوڕۆ بکاتهوه چۆن دهبێ کهسێکی که ساڵهایه له
ڕێبهریی هێزێکی چهپی وهک کۆمهڵهدایه قسهی ئاوای لێ ببیسترێ؟
کۆمهڵه لهو
بابهتانهوه ههر دهبێ "وهک ساڵی 58 قسه بکا".
4– ئاخرین
مهسهله که لهو وتووێژهدا دهمهوێ ئیشارهی پێبکهم ئهو
قسهیهی کاک ڕهزایه که پێداگری دهکا لهسهر ئهوهی ئێمه دهبێ
ڕهخنهگرانه و به ڕاشکاوی لهسهر ڕابردوو و لهوانه لهسهر
شهڕی ناوخۆیی و موناسهباتی ئهحزاب پێکهوه، قسه بکهین.
ئاوڕدانهوه
بۆ ڕابردوو، پێداچوونهوه بهسهر کردهوهکانی پێشوو، لێکدانهوه
لهسهر ئهو شتانهی که پێشتر کوتراون یا کراون، کارێکی پێویست و زۆر
پڕبایخه. ئهگهر لهو پێداچوونهوه و ههڵسهنگاندنانهدا ههڵه،
ئیراد یا کهموکووڕی کهوته بهرچاو نابێ بیشاریهوه و دهبێ بۆ
دهرسوهرگرتن بۆ داهاتوو ئاشکرای کهی.
بهڵام کاتێک
کهسێک باسی ڕهخنه و پێداچوونهوهی ڕهخنهگرانه دهکا دهبێ بۆخۆی
ههڵسهنگاندنهکهی کردبێ و کهموکهسرییهکانی کهوتبێته بهر چاو
ئهوجار قسه لهوه بکا ئایا ئهو ڕهخنه و ئیرادانهی ئهو
پێیگهیشتووه لهگهڵ کهسانی دیکه یا بۆ بیروڕای گشتی باس بکرێ یان
نا. ڕهخنهگرتن شتێک نیه که بتوانی به کهسانی دیکه تهوسیهی
کهی یا لهسهریان بیکهیه بڕیار. ئهوه به چۆنیهتیی بۆچوون و
لێکدانهوهی کهسهکان کهوتووه که فلانه کار یا قسهیهی که
کراوه به جێی ڕهخنهی بزانن یا تهئییدی کهن، ئهو شتهی یهکێک
ڕهخنهی لێدهگرێ، یهکێکی دیکه لهوانهیه به باشی بزانێ.
لهبهر ئهوه دهبێ له پێشدا لێکدانهوهکان و به پێی ئهوه
ڕهخنهکان باس بکرێن و بخرێنه بهر قهزاوهت، ئهوجار بزانین کێ
لهگهڵی هاودهنگهو کێ قسهی لهسهر ڕهخنه و لێکدانهوهکه
ههیه.
کاک ڕهزا بهبێ
ئهوهی لهو قسانهیدا یهک کهلیمه تهوزیح بدا که چ ڕهخنهیهکی
له چۆنیهتیی موناسهباتی کۆمهڵه لهگهڵ هێزه سیاسییهکانی دیکه
و له ههڵوێستی کۆمهڵه لهسهر شهڕی کۆمهڵه و حیزبی دیموکرات
(چون کۆمهڵه تهنیا لهگهڵ حیزبی دیموکرات تووشی شهڕی چهکدارانه
هاتووه و لهگهڵ هێزه سیاسییهکانی دیکه نهک ههر شهڕ، تهنانهت
تووشی گرژی و ناخۆشیش نههاتووه) ههیه، بهبێ ئهوهی له هیچ
کۆبوونهوهیهکی دیکه له نێوخۆی تهشکیلاتدا باسی له شتێکی وا
کردبێ، بهبێ ئهوهی تهنانهت هیچ کهسی دیکهش له نێو کۆمهڵهدا
لهو بابهتانهوه ڕهخنهیهکی له ههڵوێستی کۆمهڵه مهترهح
کردبی و ئهو قسهوباسهی کاک ڕهزا ڕاستهوخۆ یا ناڕاستهوخۆ به
تهئییدی ئهو ڕهخنهیه به حیساب بێ، باس لهوه دهکا که دهبێ
ڕهخنهگرانه و بهڕاشکاوی لهسهر ڕابردووی کۆمهڵه و شهڕی نێوخۆیی
و موناسهباتی کۆمهڵه لهگهڵ حیزبهکانی دیکه قسه بکهین. ئهو
ئهرکه لهسهرشانی کێیه؟ ئهگهر کهسێک لهو بابهتهوه
ڕهخنهیهکی نهبێ چۆن ڕهخنهگرانه پێداچوونهوه بکا؟
ئهو جۆره
لێدوانه لهسهر کۆمهڵه تهسویری پێچهوانه له فهرههنگ و
موناسهباتی تهشکیلاتی کۆمهڵه بهدهستهوه دهدا. بهرداشتی
ئهوهی لێدهکرێ که وادیاره له نێو کۆمهڵهدا زۆر کهس ڕهخنهی
له ڕابردووی کۆمهڵه و له چۆنییهتی موناسهباتی کۆمهڵه لهگهڵ
حیزبهکانی دیکه ههیه و زۆر کهس له شهڕی کۆمهڵه و حیزبی
دیموکراتدا، کۆمهڵه به خهتابار دهزانێ بهڵام یا پێشیان
پێگیراوه یا بۆخۆیان به ههر دهلیل پێیان سهڵاح نهبووه له
دهرهوهی تهشکیلات باسی بکهن وه ئێستا تهوسیهی ئهوه دهکرێ
ئهو مهسهلانه بۆ بیروڕای گشتیش باس بکرێ. من تا ئێستا هیچ باس و
لێکۆڵینهوه یا هیچ ڕهخنهیهکم لهو بابهتانهوه نه له کاک
ڕهزا و نه له هیچ هاوڕێیهکی دیکه نهبیستووه، پێشم وانیه
ئهوهنده له مهسایل و قسهوباسی نێو کۆمهڵه بێخهبهر بم که
مهوزووعی ئاوا گرینگ قسهی لهسهر کرابێ و من ئاگام لێی نهبووبێ.
لهبهر
ئهوانه ئهو داوایه پێش ههموو کهس دهبێ له کاک ڕهزا له خۆی
بکرێ که ئهگهر لهو بابهتانهوه لێکدانهوهیهکی تازهی ههیه و
ڕهخنه و کهموکووڕی کهوتووهته بهرچاوی، قسهکانی خۆی بکا و
ڕێگاچارهی خۆی بۆ پێشگرتن له دووپات بوونهوهی ئهو شتانهی ئهو
پێی ههڵهیه باس بکا. ئهڵبهته دهبێ چاوهڕوانیی ئهوهشی ههبێ
که لهوانهیه زۆر کهس لهگهڵ لێکدانهوهکهی نهبن و جوابی
بدهنهوه. تا ئێستا هیچ کهس هیچی لێ نهبیستووه.
ڕێبهندانی
1385
|
